کوتاه در باره نظریه لاکلائو و موفه

لاکلائو و موفه با استفاده از نظریه فوکو نظریه گفتمان را به همه امور اجتماعی و سیاسی تعمیم داده و می­کوشند با استفاده از این نظریه جامعه معاصر را تحلیل کنند. در این دیدگاه، امور اجتماعی و سیاسی و به طور کلی جهان واقعیت، تنها در درون ساخت­های گفتمانی قابل فهم­اند و گفتمان­ها به فهم ما از جهان شکل می­دهند.

یکی از مفروضات این نظریه این است که جهان، پراکنده و پیچیده است و تنها از گذر مقوله­بندی­های گفتمانی ما درک می شود. البته باید توجه داشت که در این نظریه واقعیت بیرونی نسبی نیست، اما فهم از واقعیت نسبی است و همچنین خارج از گفتمان ها هیچ قوانین عینی و ضروری ای وجود ندارد. جهت گیری تحول تاریخ نیز روشن نیست.

نظریه لاکلائو و موفه ریشه در دو سنت نظری «ساخت گرا»  یعنی «مارکسیسم» و «زبان شناسی» سوسوری دارد. مارکسیسم مبنای اندیشه اجتماعی را برای این نظریه فراهم می آورد و زبان شناسی ساخت گرایی سوسور نظریه معنایی مورد نیاز این دیدگاه پساساخت گرایانه را در اختیار قرار می دهد. مطابق نظریه آنها، کل حوزه اجتماع به مثابه شبکه ای از فرآیندهای متفاوت است که در آن معنی تولید می شود. آنها معتقدند هر عمل و پدیده ای برای معنادار شدن و قابل فهم شدن باید در درون نظام گفتانی قرار گیرد.

ماکس وبر و استقلال دولت

استقلال عرصه سياسي در سطح دولت موضوع محوري جامعه شناسي سياسي ماکس وبر است. در حقيقت انديشه­هاي وبر درست در مورد موضوع استقلال دولت و اهميت سياست­هاي ليبرال دموکراتيک سرآغاز يک سنت فکري است که صراحتا ضدمارکسيستي است. وبر به عنوان يک انديشمند ليبرال که متعهد به دفاع از آزادي فردي بود و آن را در عصر مدرنيته در خطر مي­ديد، آثارش را در مخالفت با جبر اقتصادي مارکس تدوين نمود. اهميتي که او براي شيوه­هاي اجرايي در دولت ـ ملت قائل بود به اندازه اهميتي بود که مارکس در نظرياتش براي ابزار توليد در نظام سرمايه­داري قائل شده بود.

 

هژموني در انديشه آنتوني گرامشي

تمام نوشته­هاي عمده گرامشي در مساعدت به نظريه مارکسيستي، تلاش براي بازگرداندن جنبه داوطلبانه نظريه مارکسيسم است.

به عبارت ديگر دلمشغولي نسبت به نقش ايده­ها، آگاهي و ذهنيت انساني در کانون آثار گرامشي قرار دارد. چنين مسئله­اي را مي­توان در تلاش گرامشي در رد اکونوميسم، توجه پيچيده­تر او به رابطه ايدئولوژي و آگاهي، اذعان او نسبت به استقلال گسترده دولت و تفسير ابتکاري او در مورد نقش روشنفکران در مبارزه طبقاتي، مشاهده نمود.

بررسی جامعه شناسی انتخابات در استان ایلام

بنا به درخواست برخی دوستانم اصل مقاله بررسی جامعه شناسی انتخابات در استان ایلام را که در ماهنامه وریا منتشر شده است بر روی وبلاگم قرار می دهم. متن کامل این مقاله به شرح زیر است:

اشاره این یادداشت گذری اجمالی بر جامعه شناسی انتخابات در استان ایلام است که با بررسی رفتارشناسی سیاسی مردم استان در خصوص نحوه رای دادن و گرایش به نامزدهای انتخاباتی نوشته شده است. در این یادداشت فرض بر این است که رای دهندگان به افرادی رای می دهند که از نظر تبارگرایی به آنان نزدیک باشد.

ادامه نوشته

چاپ مقاله بررسی جامعه شناسی انتخابات در استان ایلام

این مقاله در ماهنامه وریا که اخیرا اولین شماره آن در استان ایلام منتشر شد، نوشتم. در این مقاله به بررسی فرهنگ ایلی و تبارگرایی و تاثیر آن بر رفتارهای انتخاباتی و گزینش نامزدهای انتخابات مجلس شورای اسلامی در حوزه استان ایلام پرداختم. البته ادبیات نظری و جامعه شناسی انتخابات بخش ابتدایی این مقاله است. اصل مقاله در دفتر ماهنامه موجود است.

ماهنامه وریا به صاحب امتیازی و مدیر مسئولی روح الله فروزش منتشر می شود.

 

چاپ مقاله جدید در شماره 99 مجله زمانه

در شماره ۹۹ مجله زمانه که 15 خرداد ماه بر روی دکه های مطبوعات رفت، مقاله ای با عنوان تاثیر تلویزیون بر نگرش شهروندان از نگاه نظریه پردازان غرب از این جانب به چاپ رسیده است.
در این مقاله به بررسی تاثیر تلویزیون بر رفتارها و نگرش های شهروندان در کشورهای اروپایی به خصوص ایالات متحده امریکا پرداخته ام. تئوریزه شدن خشونت، تاثیر منفی تبلیغات بازرگانی، الگوگیری جوانان از پیام های تلویزیون و ... از محورهای اصلی این مقاله است که از نگاه نظریه پردازانی چون نیل پستمن، جرج گربنر و متفکران مکتب فرانکفورت بحث شده است.
همچنین در این شماره از مجله زمانه پرونده ای با عنوان جامعه تلویزیونی شده چاپ که مقالاتی از حجت اله رشیدی، میترا مبرم، حسن بسطامی و عبدالشریف ولدبیگی منتشر شده است.
در شماره جدید مجله زمانه پرونده های دیگری چون جهاد اقتصادی در سیره نبوی و چرایی بیداری اسلامی ارائه شده است.
مجله زمانه به مدیر مسئولی محمد رحیم عیوضی و سردبیری سعید کرمی به همت کانون اندیشه جوان منتشر می شود.
برای تهیه شماره جدید مجله زمانه می توانید آن را از دکه های مطبوعاتی خریداری کنید.

واقع گرایی یا آرمان گرایی مسئله این است!؟

نیکولو ماکیاولی از جمله نظریه پردازان ایتالیایی است که از او به عنوان نظریه پردازی واقع گرا یاد می شود. وقتی او قلم برداشت و به نگارش کتاب شهریار مشغول شد نیک می دانست که برای رجعت دوباره به صحنه سیاست باید کاری کند که مورد توجه شاه جدید قرار گیرد. به همین منظور در مقدمه کتاب می نویسد که دستورالعمل های این کتاب صرفا برای شاه کاربرد دارد و تاکید می کند شهروندان و توده های مردم که با سیاست کاری نیست نباید از این کتاب الگو گیرند. این شد که توصیه هایی در این کتاب به شاه کرد که انسان های معمولی هرگز آن را برنمی تابند و اساس آن را مغایر اخلاق بشری می دانند. اما آیا در سیاست این دستورالعمل های دوگانه شیر بودن و روباه صفتی الگویی کارا است!؟ آیا تظاهر به دینداری و خود را نیک نشان دادن به مردم و استفاده از هر وسیله برای رسیدن به اهداف و لو فقط برای شخص شهریار درست است!؟
این رویکرد ماکیاولی که قبل از او نیز فیلسوفان دیگری به آن قائل بودند از سوی نظریه پردازن اخلاق گرایی چون امانوئل کانت ابطال شد و به جای واقع گرایی صرف نظریه ای طرح شد که به نظریه ایده آلیسم شهرت دارد. هر چند نظریه اخیر ریشه در تفکرات اندیشمندان یونان باستان همچون سقراط و افلاطون دارد اما در مواجهه با نظرات ماکیاولی این رویکرد دوباره قوت گرفت. حتی در مطالعات روابط بین الملل که صحنه جنگ و گریز و تضاد و تنش است نیز این نظریه به تبع کانت مطرح شد.
اما از همه این نظریه پردازی های اندیشمندان غرب که بگذریم اندیشمندان مسلمان نیز در آرمان گرایی و اخلاق گرایی شهره بازار سیاست اند. طیف وسیعی از فیلسوفان، عرفا، شاعران و سیاست شناسان ایرانی به تبع آموزه های استعلایی دین مبین اسلام این رویکرد را ترویج داده اند. حافظ، حلاج،عطار، ملاصدرا، شیخ بهایی و ... از جمله اندیشمندانی هستند که اصول انسانی و اسلامی را در آثار خود بازنمایی کرده اند.
اما سوال اصلی این است که آیا در دنیای امروز سیاست که بازی های خاص خود را دارد تا چه میزان به اصول اخلاقی و آرمان گرایی که دغدغه بزرگان دین ما از جمله پیامبر اسلام ص، امام علی ع و ائمه اطهار ع است، عمل می شود؟ آیا در مدل های بازی سیاست امروز اخلاق گرایی حاکم است یا واقع گرایی به تفسیر ماکیاولی!؟ آیا ما راه ماکیاولی را پیشه کرده ایم یا راه نورانی حضرت رسول اکرم ص و امام علی ع!؟

چاپ مقاله جدید در شماره 96 مجله زمانه

اخیرا در شماره ۹۶ مجله زمانه مقاله ای با عنوان انقلاب فرامدرن به رشته تحریر در آورده ام. این مقاله مربوط به بررسی انقلاب اسلامی ایران از نگاه میشل فوکو است که در آن به بررسی آراء و اندیشه های این فیلسوف فرانسوی درباره انقلاب اسلامی پرداخته ام. متن کامل این مقاله را می توانید در شماره ۹۶ مجله زمانه که از سوی کانون اندیشه جوان منتشر شده است مطالعه نمایید. ماهنامه زمانه در حوزه انديشه و تاريخ سياسي ايران معاصر فعال است و گفتگو با صاحب نظران، مقاله، یادداشت، معرفی و نقد کتاب از مهمترین مطالب آن محسوب می شود.

بارش دوباره خاک بر طبیعت زیبای استان ایلام

برای وبلاگم چارچوبی تعیین کردم که از انتشار مطالبی غیر از حوزه علوم سیاسی و اجتماعی امتناع کنم و دغدغه ام را به رشته تحصیلی و مورد علاقه ام در صفحه شخصی ام نمایش دهم. اما چه کنم امروز وضعیتی طبیعی بر استان ایلام حاکم شده است که نمی توان از انعکاس آن وضعیت نگران کننده چشم پوشید. به قول ما خبری ها، رویدادی باید به خبر تبدیل شود که دارای ارزش خبری و برای مردم اهمیت داشته باشد. این شد که برای دومین بار پست وبلاگم را به اصلی ترین دغدغه مردم استان ایلام و البته مردم جنوب و غرب کشور یعنی بارش خاک اختصاص دادم. نوشتن از دیدگاه های نظری بزرگترین اندیشمندان علوم اجتماعی و سیاسی و نقد آراء آنان در این مقطع اولویت ندارد. امروز باید اولویت را به کودکان و پیرانی داد که نمی توانند در برابر هچوم بی رحمانه خاک، نفس بکشند.

امروز برای چندمین بار پیاپی است که بارش گرد و غبار مردم استان ایلام را خانه نشین کرده و همه ادارات و مدارس و دانشگاه ها را به کما برده است. اما امروز یک تفاوت ملموس با روزهای دیگر دارد و آن هم میزان و گستره بارش خاک است که به مراتب بیشتر از گذشته شده است. وقتی صبح از خانه بیرون زدم دیدم که توده ای از خاک غلیظ همه شهر را پوشانده است. به قول کارشناسان هواشناسی افق دید اندک شده بود. به سختی می توانستم صد متر جلوتر از خودم را ببینم. بر روی ماشین ها، درختان و همه اشیاء لایه ای از خاک جمع شده بود. انگار برف باریده است! دقیقا لایه ای از خاک بر روی زمین نشسته است. طوری که با کشیدن کفش بر روی زمین می توان خاک را کنار زد. اما نکته مهم تر اینکه دیشب زمانی که آسمان پر شده بود از صدای رعد و برق های شدید و بعد از آن باران تندی گرفت همه خوشحال از اینکه با آمدن باران، خاک از چهره غم زده ایلام می کوچد اما حقیقت چیز دیگری بود و همچنان خاک بر باران غلبه داشت. دیشب من مسافت کوتاهی را در زیر باران قدم زدم شاید کمتر از 20 متر اما وقتی به خانه آمدم دیدم همه لباسم را نقطه هایی از خاک و گل پوشانده بود انگار به جای باران خاک و گل باریده بود. زمانی هم که ماشین را به پارکینگ بردم و لامپ پارکینگ را روشن کردم هر کس آن را می دید فکر می کرد که آن را خاک اندود کرده اند. انگار ماشین را با خاک و گل استتار کرده بودند. با آمدن موج گرد و غبار غلیظ حقیقتا زندگی در ایلام بسیار سخت شده است. هیچ کس تصورش را نمی کرد استان ایلام که به دلیل طبیعت زیبا و چشم نوازی که داشت و روزگاری نه چندان دور به عروس زاگرس معروف بود امروز این چنین در خاک بنشیند! یادم هست زمانی که دور از زادگاهم ایلام بودم و در تهران با آن همه دود و آلودگی آلاینده های جو وا جور زندگی می کردم دلم لک زده بود برای هوای پاک ایلام و استنشاق اکسیژن خالص آن. اما اکنون که چند سالی است در ایلام ساکن شده ام متاسفانه دیگر خبری از آن هوای دل انگیز و با طراوت ایلام نیست. راستی وقتی بهار و سوگلی آن یعنی فروردین این چنین خاک آلوده شده چه انتظاری می توان از تابستان و پاییز داشت!؟

ادامه نوشته

افزایش بارش گرد و غبار و تعطیلی مدارس استان ایلام

نگرانی مردم از گرد و غبار و بارش خاک در استان ایلام من را بر آن داشت که علی رغم اینکه وبلاگم به مطالب علوم سیاسی اختصاص دارد از این اصل عدول کنم و در باره وضعیت وخیم هوای ایلام یادداشتی بنویسم که متن آن به شرح زیر است.

شدت ذرات معلق در استان ایلام امروز صبح به حدی رسید که ادارات شهرستان مهران و مدارس مقاطع ابتدایی راهنمایی و دبیرستان های کل استان را تعطیل و دهها نفر را روانه بیمارستان کرد.
پدیده گرد و غبار و افزایش ذرات معلق در استان در طی سه روز گذشته مردم استان ایلام را کلافه کرده است. این در حالی است که انتظار مردم برای تعطیلی ادارات و مدارس بعد از سه روز و تنها با تعطیلی مدارس برآورده شد. در شهر مرزی مهران نیز که اکنون دید افقی کمتر از 200 متر گزارش شده همه ادارات تعطیل شد. به گفته بیاتی مدیر فرودگاه شهدای ایلام به علت شرایط نامناسب جوی پرواز هواپیماهای این فرودگاه لغو شد. این پدیده که منبع آن کشور عراق اعلام شده است اکنون همه استان ایلام را در برگرفته است که شدت آن در مهران گزارش شده است. در شهر ایلام نیز افق دید به کمتر از 500 متر رسیده است. با این حال میهن پرست پژوهشگر هواشناسی معتقد است به علت غلظت ذرات معلق در هوا و احتمال ایجاد مشکلات تنفسی ریوی برای مردم می بایست همه ادارات و مدارس کل استان تعطیل می شد. آمارها نشان می دهد که سال گذشته بر اثر آلودگی هوا بیش از یک هزار نفر در بیمارستان ها بستری شده اند. این وضعیت برای بیماران قلبی عروقی و کسانی که به آسم و ناراحتی های چشمی مبتلاء هستند حادتر است. با این حال ادامه این وضعیت می تواند بر روی سلامتی مردم عادی نیز اثرگذار باشد و بیماری های مضمن را به وجود آورد.
دکتر عطار روانپزشک نیز معتقد است که وجود گرد و غبار در استان علاوه بر تشدید بیماری های جسمی، بیماری های روحی روانی را نیز افزایش می دهد و تشدید می کند. وی وجود هوای آلوده استان را عامل مهمی در تشدید بیماری افسردگی و پرخاشگری در کودکان و زنان می داند و معتقد است کودکان و زنان در مقابل این پدیده آسیب پذیرترند. به گونه ای که افراد وقتی به دلیل بدی هوا نمی توانند از خانه خارج شوند و مجبور می شوند در محیط محدود خانه محبوس شوند این امر در کوتاه مدت باعث پرخاشگری و در دراز مدت باعث افسردگی مردم خواهد شد.

ادامه نوشته

سال نو مبارک

شیشه ی عطر بهار ، لب دیوار شکست و هوا پر شد از بوی " خدا" .
همه جا آیت اوست . دیدنش آسان است ، سخت آن است که نبینی او را...
سال 1389 هم با همه فراز و نشیب های آن گذر کرد و رفت. قطعا سال 1390 که تا شروع آن تنها 13 ساعت باقی است نیز می آید و آن هم می گذرد. این خصوصیت زمان است که می آید و می گذرد. با این حال در این لحظات آخر سال برای همه مردم ایران آرزوی سلامتی، طول عمر با عزت ، موفقیت و شادکامی دارم و در آخرین پست وبلاگم در سال 1389 شعر زیبای حافظ شیرین سخن را به همه عزیزان تقدیم می کنم.

گلعذاری ز گلستان جهان ما را بس
زين چمن سايه آن سرو روان ما را بس

 من و همصحبتی اهل ريا دورم باد
از گرانان جهان رطل گران ما را بس

 قصر فردوس به پاداش عمل می‌بخشند
ما که رنديم و گدا دير مغان ما را بس

 بنشين بر لب جوی و گذر عمر ببين
کاين اشارت ز جهان گذران ما را بس

 نقد بازار جهان بنگر و آزار جهان
گر شما را نه بس اين سود و زيان ما را بس

 يار با ماست چه حاجت که زيادت طلبيم
دولت صحبت آن مونس جان ما را بس

 از در خويش خدا را به بهشتم مفرست
که سر کوی تو از کون و مکان ما را بس

 حافظ از مشرب قسمت گله ناانصافيست
 طبع چون آب و غزل‌های روان ما را بس

معرفی کتاب تغییر اجتماعی و توسعه

برای درس شناخت ماهیت و عملکرد امپریالیسم دو کتاب به دانشجویان محترم معرفی می شود. اولین کتاب شناخت ماهیت و عملکرد امپریالیسم نوشته دکتر همایون الهی است که معمولا برای این درس معرفی می شود. با این حال کتاب دیگری که به این درس مرتبط است، تغییر اجتماعی و توسعه نوشته آلوین سو است که ترم پیش نیز به دانشجویان معرفی کردم. این ترم نیز این کتاب به عنوان بخشی از منبع درسی معرفی کرده ام. تغییر اجتماعی و توسعه کتابی است که محمود حبیبی مظاهری آن را ترجمه و انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی آن را منتشر کرده است. نویسنده کتاب که در هنگ کنگ به دنیا آمده است فوق لیسانس و دکتری خود را از دانشگاه کالیفرنیا اخذ کرد و اکنون نیز استاد دانشگاه هاوایی در مانوآ است. سو مطالعات و تدریس خود را در حوزه توسعه جهان سوم معطوف کرده است.

ادامه نوشته